Her biri belirlenen zaman aralığında taşınması gereken dört buhar jeneratörünün gemiye yüklenmesi için yalnızca ikişer saatlik süre bulunuyordu.
Almanya’nın nükleer enerjiden çıkış süreci kapsamında, faaliyetleri sona eren nükleer santrallerin söküm ve devreden çıkarma çalışmaları devam ediyor. Mammoet, enerji şirketlerinin bu süreci güvenli ve verimli şekilde yürütmesine yönelik önemli projelerde görev alıyor.
Mammoet, 2024 yılında Almanya’daki PreussenElektra Unterweser Nükleer Santrali’nden dört buhar jeneratörünün çıkarılması çalışmalarına destek verdi. Şirketin mühendisleri, jeneratörlerin bütün halinde ve dikkatli bir şekilde sökülmesini sağlayan projeye özel bir mühendislik çözümü geliştirdi. Böylece büyük bileşenlerin reaktör binası içerisinde parçalarına ayrılması gerekliliği ortadan kaldırılarak önemli ölçüde zaman ve maliyet tasarrufu sağlandı.
Mammoet, kısa süre önce Orano NCS adına projenin taşıma aşamasında görev almak üzere yeniden santral sahasına döndü. Çalışma kapsamında her bir buhar jeneratörünün santral sahasından gemiye ulaştırılması ve İsveç’teki Cyclife tesisine gönderilmesi hedeflendi. Özel olarak nükleer atıkların işlenmesi için faaliyet gösteren tesiste jeneratörlerin işleme alınması planlandı.
İlk bakışta basit bir nakliye operasyonu gibi görünse de gelgit hareketleri ve izin kısıtlamaları nedeniyle süreç oldukça karmaşık bir planlama gerektiriyordu. Her aşamanın belirlenen zaman çizelgesine uygun şekilde yürütülmesi büyük önem taşıyordu.
Gelgit koşullarına karşı mühendislik çözümü
Reaktör binasından çıkarılan buhar jeneratörleri, taşınmayı beklemek üzere santral sahasında hazır tutuldu. Her biri 20 metre uzunluğunda, 4,5 metre çapında ve yaklaşık 300 ton ağırlığındaki jeneratörlerin taşınması için öncelikle uygun yükleme noktası belirlendi.
İlk aşamada santrale ait rıhtımın kullanılarak jeneratörlerin açık deniz taşımacılığında görev alacak gemiye yüklenmesi planlandı. Ancak yapılan ayrıntılı incelemeler, bu seçeneğin uygulanabilir olmadığını ortaya koydu. Bölgedeki güçlü gelgit hareketleri nedeniyle rıhtımın taranması gerekiyordu. Bu işlem ise projeye önemli ölçüde zaman ve maliyet ekleyecekti.
Bunun üzerine santrale yaklaşık 5 kilometre uzaklıktaki Kleinensiel köyünde bulunan feribot rampası alternatif olarak değerlendirildi. Weser Nehri üzerinden gerçekleştirilen feribot seferleri artık yapılmıyor olsa da mevcut rampa, yükleme operasyonları için uygun bir alan sunuyordu.
Ancak bu noktada en önemli kısıtlamalardan biri zamanlamaydı. Kara yolu güzergâhının kullanımı için verilen izin, trafik üzerindeki etkileri en aza indirmek amacıyla taşımaların yalnızca gece saat 22.00 ile sabah 06.00 arasında yapılmasına olanak tanıyordu.
Her bir buhar jeneratörü, 12 akslı iki hat halinde düzenlenen kendinden tahrikli modüler taşıyıcılar (SPMT) üzerinde taşındı. Feribot rampasına ulaşıldığında ise yüzer yükeç (sheerleg) vinç devreye girerek jeneratörleri SPMT’lerden kaldırdı ve yakında demirli bulunan açık deniz nakliye gemisine taşıdı. Her yükleme operasyonunun ardından yüzer vinç ve nakliye gemisi, yaklaşık 100 metre uzaklıktaki limana geri döndü.
Mammoet Proje Müdürü Tom Schladitz, operasyonun zorluklarını şöyle anlattı: “Güzergâhın kendisi çok büyük bir sorun değildi; yeterli alanımız vardı. Asıl zorluk feribot rampasındaki koşullardı. Nehrin Kuzey Denizi’ne yakın olması nedeniyle gelgit seviyesi üç metreye kadar ulaşabiliyor. Su seviyesi yükseldikçe kullanılabilir rampa alanı daralıyordu. Yüzer vincin rampaya yeterince yaklaşabilmesi için su seviyesinin belirli bir yüksekliğe ulaşması gerekiyordu. Öte yandan SPMT’lerin su altında kalmamasını da sağlamalıydık. Bu nedenle hassas bir denge kurmamız gerekiyordu.”
Mühendisler, SPMT’lerin feribot rampası üzerindeki en uygun konumunu belirlemek için gelecekteki su seviyesi verilerini inceledi. Böylece kaldırma operasyonları için en elverişli su seviyesinin oluşacağı zaman dilimi hesaplandı. Yapılan değerlendirmeler sonucunda en uygun operasyon aralığının sabah 09.00 ile 11.00 arasındaki iki saatlik süre olduğu belirlendi.
Feribot rampasının yapısı da ek bir mühendislik çözümünü gerekli kıldı. Suya doğru 4,2 derecelik eğime sahip rampa, SPMT’lerin hidrolik dengeleme sistemiyle yatay konuma getirilmesine imkân vermeyecek kadar dikti. Buhar jeneratörleri kaldırılırken ağırlık merkezlerinin (COG) değişmesini önlemek ve güvenli yükleme koşullarını sağlamak amacıyla mevcut rampaya geçici bir ek rampa inşa edildi. Böylece SPMT’lerin tamamen yatay konumda çalışması sağlandı.
Açık deniz nakliye gemisinin İsveç’teki nükleer atık işleme tesisine hareket edebilmesi için dört buhar jeneratörünün tamamının gemiye yüklenmesi gerekiyordu. Bu nedenle operasyonların dört gece içerisinde tamamlanması büyük önem taşıyordu. Böylece hem nakliye gemisinin hem de yüzer vincin kiralama süreleri ve buna bağlı maliyetler sınırlandırılabilecekti.
Taşıma operasyonlarında iki ayrı SPMT seti kullanıldı. Feribot rampasına yakın bir park alanı ise geçici bekletme ve hazırlık noktası olarak değerlendirildi. Bu düzenleme, taşıma aşamalarının ve operasyon takviminin daha kolay yönetilmesini sağladı.
İlk gece, buhar jeneratörlerinden birini taşıyan ilk SPMT seti saat 22.00’de santral sahasından hareket etti. Ertesi sabah yükün gemiye aktarılmasının ardından taşıyıcılar park alanına döndü. Bu sırada ikinci SPMT setine gün içerisinde bir sonraki buhar jeneratörü yüklendi ve gece gerçekleştirilecek taşıma için hazırlık yapıldı. İkinci jeneratör feribot rampasına ulaştığında, park alanında bekleyen ilk SPMT seti yeniden santrale hareket ederek sıradaki jeneratörün taşınması için hazırlandı. Aynı operasyon sıralaması, dört buhar jeneratörünün tamamı başarıyla gemiye yüklenene kadar devam etti.
İş birliği, zamanlama ve kusursuz uygulama
Buhar jeneratörlerinden yalnızca birinin bile belirlenen zamanda yükleme noktasına ulaştırılamaması veya iki saatlik yükleme penceresinin kaçırılması, programa fazladan bir gün eklenmesine neden olabilirdi. Bu durum hem operasyonel beklemeleri hem de proje maliyetlerini önemli ölçüde artıracaktı.
Zamanın kritik olduğu projede ayrıntılı planlama ve etkili iş birliği belirleyici rol oynadı. Mammoet’in başarılı taşıma operasyonları, projede yer alan tüm tarafların koordineli çalışmasıyla gerçekleştirildi.
Sahanın sahibi PreussenElektra, projenin ikinci aşamasının sözleşme sahibi ve taşıma sürecinin sorumlusu olan, aynı zamanda işleme tesisini işleten Cyclife Sweden AB ile taşımayı organize eden alt yükleniciler Orano NCS ve Orano NPS, süreç boyunca birlikte çalıştı. Orano’nun alt yüklenicisi olarak görev alan Mammoet de taşıma operasyonlarını üstlendi. Tüm tarafların koordinasyonu sayesinde proje güvenli ve verimli şekilde tamamlandı.
Proje Müdürü Tom Schladitz, süreci şu sözlerle değerlendirdi: “İlk buhar jeneratörünün açık deniz nakliye gemisine başarıyla kaldırıldığını gördüğümde çok mutlu oldum. Çünkü oluşturduğumuz operasyon sıralamasının işe yaradığını artık biliyorduk. Bu taşımayı bir yılı aşkın süredir planlıyorduk. Bütün bu hazırlıkların karşılığını aldığımızı görmek ve müşterimiz için bir projeyi daha başarıyla tamamlamak gerçekten etkileyiciydi.”
